نسخه‌هاى چاپ شده بندرت پاكيزه است ؛ كارهاى بهتر را بايد در بمبئى انجام داد . قرآن را بايد منحصرا به صورت اصلى به طبع رساند . ترجمهء آن ممنوع است زيرا ترجمه كردن اين كتاب مقدس غير ممكن به نظر مىآيد . با وجود اين همه ، نسخه‌اى از قرآن منتشر شد كه بين سطور آن ترجمهء فارسى به چشم مىخورد ؛ به‌هرحال اين چاپ قرآن بسيار ناياب است . ايرانيان متشخص كتب چاپى را دوست نمىدارند و در تلاش تملك نسخ خطى هستند و همانطور كه يك نفر هنرشناس از ديدن تابلو ، نقاش و سبك آن را تشخيص مىدهد ، آنها نيز به محض ديدن خط به نام استادى كه آن را نوشته است پى مىبرند . سابق بر اين در هر شهر تعدادى خوشنويس به نسخه‌بردارى از كتب اشتغال داشتند ، اما ظاهرا ديگر پرداختن به اين هنر صرف ندارد . نسخه‌اى كه مرد خبره و كارشناس تشخيص دهد كه اثر هنرى ماندنى است بايد بر كاغذ چينى نوشته شده باشد و از ابتدا تا انتهاى آن ، حروف ، همه به يك اندازه و قاعده و طبق اصول رياضى ، مساوى يكديگر باشند . صفحهء عنوان ، و سرفصلها را با خطوط ظريف اسليمى از طلا ، در زمينهء آبى ، به بهترين و دلپذيرترين نحوى تذهيب مىكنند . جلد كتاب كه از دو لته مقواى از پشت به هم چسبيده تشكيل مىشود با نقاشيهاى شيراز و اصفهان آراسته مىشود . به هنگام تقويم اغلب قيمت يك جلد كتاب را به پانصد تومان تخمين مىزنند . قدرتمندان اغلب با توسل به تهديد و ساير ترفندها بعضى از اين نسخ خطى را تصاحب مىكنند كه در غير اين صورت به هيچ قيمتى نمىتوانند آنها را بخرند . كتابخانه‌هاى خانگى معمولا محدود است به يك جلد قرآن ، چند ديوان از شعراى مشهور ، يك كتاب لغت و يك اثر بزرگ در زمينهء تاريخ . مجموعه - هاى بزرگ و جامع كتاب بسيار نادر است ؛ به غير از كتابخانهء چند امامزاده تا جائى كه من مىدانم فقط در قصر پادشاه كتابخانه‌اى هست . اما حتى در اينجا هم كتابخانه بيش از سيصد نسخهء خطى و چند كتاب چاپى اروپائى كه در اتاقى كوچك در سه قفسهء متوسط جا گرفته است چيزى ندارد . كتابها به صورت افقى روى هم قرار گرفته است درحالىكه پشت آنها رو به ديوار و لبهء آنها به طرف خارج است . عناوين كتابها با حروف درشت به روى لبهء آنها نوشته شده است . چون فهرست دقيقى دربارهء كتب موجود در دست نيست ، گاه يك كتاب مفقود مىشود و در چنين حالتى باز شاه نسخه‌اى از آن را از بازار مىخرد . بزرگترين كتابخانه‌اى كه در ايران وجود داشته در اردبيل بوده است ، كه روسها به هنگام تصرف اين شهر آن را به سن پطرزبورگ برده‌اند ؛ در نتيجه فعلا بايد زيباترين كتب فارسى و عربى را در آنجا سراغ كرد . شاه از اين گذشته مجموعهء نفيسى از كتب اروپائى به زبانهاى لاتينى ، انگليسى ، فرانسوى و آلمانى دارد كه آنها را سفراى مختلف به هنگام ورود به وى هديه كرده‌اند . اين كتابها كلا بدون استفاده در آنجا قرار دارد ؛